U
n nome dolce e antico, che suona come una melodia: Malagousia — in greco Μαλαγουζιά — è oggi una delle uve bianche più amate e rappresentative della Grecia moderna.
E pensare che per decenni era stata dimenticata, data quasi per estinta, fino a quando la passione e la lungimiranza di un enologo visionario, Vangelis Gerovassiliou, non le hanno restituito un futuro.
La storia di questo vitigno è un viaggio di ritorno, un po’ come un racconto di Omero: dal rischio di scomparire alla gloria, dall’anonimato al successo internazionale.
Si dice che la Malagousia provenisse originariamente dalla zona di Nafpaktia, nella Grecia occidentale, vicino al Golfo di Corinto, e che sopravvivesse per pochi filari dispersi, ignoti persino agli stessi viticoltori.
Fu negli anni Settanta che il professor Vassilis Logothetis, dell’Università di Salonicco, ne individuò alcuni ceppi superstiti e li affidò a un suo giovane allievo, Gerovassiliou, che allora lavorava presso l’azienda Porto Carras, nella penisola Calcidica.
Fu lì che la Malagousia tornò a vivere: il terreno sabbioso e la brezza marina della Macedonia le regalarono nuova linfa e un profilo aromatico capace di incantare.
Da allora, la parabola della Malagousia è diventata uno dei simboli più belli della rinascita del vino greco.
In pochi decenni, è passata da curiosità da laboratorio a protagonista assoluta, con etichette che raccontano il Mediterraneo in chiave elegante, moderna e profonda.
Un profilo aromatico inconfondibile
Leggi anche:
Vidiano: l’alfiere dell’isola di Creta
Chi assaggia un vino da Malagousia lo riconosce subito. Il suo profumo è ampio e suadente, fatto di pesca matura, albicocca, fiori d’arancio e gelsomino, con tocchi di erbe aromatiche e agrumi.
Al palato è vellutata, mai pesante, con una freschezza equilibrata che ne sostiene la struttura e una persistenza lunga, gentile, minerale.
I produttori la interpretano in modi diversi: ci sono versioni limpide e vibranti, vinificate in acciaio per esaltarne la purezza, e altre più complesse, che passano brevemente in legno o riposano “sur lie”, sviluppando note di miele, vaniglia e spezie dolci.
Alcuni esperimenti di vinificazione con macerazione sulle bucce — in stile “orange wine” — ne ampliano il registro sensoriale, rivelando accenti di tè verde e frutta candita.
Ma ciò che più colpisce è la versatilità del vitigno. La Malagousia può essere secca o dolce, ferma o spumantizzata, sempre con una personalità nitida, mediterranea e solare.
Territori e rinascita
Oggi la Malagousia è coltivata in quasi tutte le principali regioni vinicole greche. La Macedonia resta il suo cuore simbolico, con l’area di Epanomi che ha consacrato lo stile elegante e profondo voluto da Gerovassiliou.
Ma ottimi risultati si ottengono anche in Epiro, dove l’altitudine dona finezza e freschezza, e in Tessaglia, con vini agrumati e fragranti.
Più a sud, nell’Attica e nel Peloponneso, la Malagousia assume toni più rotondi e tropicali, con note di mango e melone che ricordano le estati calde e ventose dell’Egeo.
Anche alcune isole, come Paros e Rodi, la stanno riscoprendo, adattandola ai loro terroir vulcanici e salmastri.
Le sue doti agronomiche la rendono adatta al clima greco: è resistente alla siccità, sopporta bene le estati torride e restituisce uve sane e aromatiche anche in condizioni di stress idrico.
Soffre invece l’umidità e le malattie fungine, e per questo richiede terreni ben drenati e una potatura equilibrata…
Tra le cantine produttrici:
Malagousia in breve
- Vitigno a bacca bianca autoctono della Grecia, la Malagousia (Μαλαγουζιά) è considerata oggi una delle varietà più pregiate del Paese. Quasi scomparsa negli anni ’60, fu riscoperta negli anni ’70 dal professor Vassilis Logothetis e rilanciata dall’enologo Vangelis Gerovassiliou.
- Le sue uve producono vini aromatici, freschi e complessi, con sentori di fiori bianchi, pesca, albicocca e agrumi.
- Predilige i climi caldi e asciutti, è resistente alla siccità, ma sensibile alle muffe. Matura precocemente e dà vini di corpo medio, equilibrati, con una vena minerale e una lunga persistenza.
- Oggi è coltivata principalmente in Macedonia, Epiro, Tessaglia, Attica e Peloponneso, ma si trova anche su alcune isole dell’Egeo come Paros e Rodi.
PER SCOPRIRLA IN PUREZZA:
PGI Florina Malagousia 2023 single vineyard Chelones Alfa Estate
PGI Kos Malagousia2024 Ktima Akrani
Malagousia 2024 Gerovassiliou Winery
Malagousia 2024 Petriessa Estate
Cavalieri Malagousia 2024 Château Nico Lazaridi
PGI Peloponnesso Mythic River Malagousia 2024 Gofas Estate
Malagousia Quercia 2022 Domaina Hatzimichalis
A.Muse Blanc 2024 Malagousia Muses Estate
Malagousia 2024 Nikolou Winery
Story Malagousia 2024 Thivaiki Gea
Pgi Ciclades Malgousia 2024 Volacus Winery
Malagousia 2024 Domaine Costa Lazaridi
Molti di questi vini saranno in assaggio al Greek Wine Day a Firenze il primo novembre all’Hotel Albani. Info sul sito fisar-firenze.it
Malagousia: the aromatic pearl of Greek Wine
A name that sounds like a song — Malagousia, or Μαλαγουζιά in Greek — has become one of the most beloved and distinctive white grape varieties in modern Greece. For decades, it was nearly forgotten, believed to be extinct, until the vision and determination of one winemaker, Vangelis Gerovassiliou, brought it back to life.
The story of this grape is almost mythological — a journey of rediscovery and revival. Malagousia is believed to have originated in Nafpaktia, near the Gulf of Corinth, where a few surviving vines lingered unnoticed. In the 1970s, Professor Vassilis Logothetis from the University of Thessaloniki identified these remnants and passed them to his student, Gerovassiliou, then working at Porto Carras Estate in Halkidiki.
There, in the sandy soils and coastal breezes of Macedonia, Malagousia found its second life. The grape’s revival soon became a symbol of modern Greek winemaking — a story of resilience, identity, and rediscovered beauty.
A unique aromatic profile
A glass of Malagousia is unmistakable. Its nose is full and expressive — white flowers, orange blossom, ripe peach, apricot, and hints of herbs and citrus peel. On the palate, it is silky yet fresh, with a gentle minerality and an elegant, lingering finish.
Winemakers craft it in multiple styles: crisp and stainless-steel fermented versions emphasize purity and floral lift, while others age briefly on the lees or in oak, adding layers of honey, vanilla, and spice. Some adventurous producers even create skin-contact “orange” expressions, revealing deeper tones of tea and candied fruit.
Above all, Malagousia is a versatile grape — equally charming as a dry, aromatic white or in sweet, late-harvest interpretations that showcase its natural opulence and balance.
Terroir and revival
Today, Malagousia thrives across Greece. The Macedonian region of Epanomi remains its spiritual home, where Gerovassiliou established its modern reputation. In Epirus, high altitudes lend freshness and finesse; in Thessaly, the wines are vivid and citrus-driven. Further south, in Attica and the Peloponnese, the grape takes on a rounder, tropical character, echoing the warmth of the Aegean sun.
Malagousia is naturally adapted to the Mediterranean climate: drought-resistant, productive, and aromatic even under heat stress. It does, however, dislike humidity, requiring well-drained soils and attentive vineyard management.
A wine that speaks the language of the sea
Malagousia embodies the soul of the Greek table — bright, generous, and filled with light. It pairs beautifully with grilled fish, seafood, olive-oil dishes, fresh salads, and Mediterranean herbs. The more structured versions match well with white meats, cheeses, or gently spiced cuisine.
It is, in essence, a wine that bridges tradition and modernity, carrying the memory of forgotten vines and the confidence of a nation reclaiming its vinous heritage.
Malagousia in brief
A native Greek white grape, Malagousia (Μαλαγουζιά) was nearly extinct until rediscovered in the 1970s by Professor Vassilis Logothetis and revived by Vangelis Gerovassiliou.
It yields aromatic, fresh, and complex wines, with notes of jasmine, peach, apricot, and citrus. The grape thrives in warm, dry conditions, showing good drought resistance but sensitivity to fungal diseases.
Today, it is mainly grown in Macedonia, Epirus, Thessaly, Attica, and the Peloponnese, as well as on islands like Paros and Rhodes.
Elegant, expressive, and unmistakably Greek — Malagousia is the renaissance voice of a country rediscovering its identity through wine.
Μαλαγουζιά: το μαργαριτάρι του ελληνικού κρασιού
Ένα όνομα που ακούγεται σαν μελωδία — Μαλαγουζιά — είναι σήμερα μία από τις πιο αγαπημένες και χαρακτηριστικές λευκές ποικιλίες της σύγχρονης Ελλάδας. Για δεκαετίες θεωρούνταν σχεδόν χαμένη, μέχρι που το όραμα και η επιμονή του οινολόγου Βαγγέλη Γεροβασιλείου την έφεραν ξανά στο προσκήνιο.
Η ιστορία της μοιάζει με αρχαίο ελληνικό μύθο: μια επιστροφή από τη λήθη στη δόξα. Η ποικιλία φαίνεται να προέρχεται από την Ναυπακτία, κοντά στον Κορινθιακό κόλπο, όπου είχαν απομείνει λίγα μόνο αμπέλια. Στη δεκαετία του ’70, ο καθηγητής Βασίλης Λογοθέτης του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης αναγνώρισε την αξία της και την παρέδωσε στον νεαρό τότε μαθητή του, τον Γεροβασιλείου, που εργαζόταν στο κτήμα Πόρτο Καρράς στη Χαλκιδική.
Εκεί, στα αμμώδη εδάφη και με την αύρα της θάλασσας, η Μαλαγουζιά ξαναβρήκε τη φωνή της. Από τότε έγινε σύμβολο της αναγέννησης του ελληνικού αμπελώνα, μια ιστορία επιμονής, ταυτότητας και αρώματος.
Ένα μοναδικό αρωματικό προφίλ
Το κρασί της Μαλαγουζιάς ξεχωρίζει αμέσως: λευκά άνθη, άνθη πορτοκαλιάς, ροδάκινο, βερίκοκο, ελαφρές νότες βοτάνων και εσπεριδοειδών. Στο στόμα είναι απαλή, ισορροπημένη, με δροσερή οξύτητα και μεταλλικό τελείωμα που διαρκεί.
Οι οινοποιοί την ερμηνεύουν με πολλούς τρόπους: άλλοι τη διατηρούν καθαρή και ζωηρή, ζυμωμένη σε ανοξείδωτες δεξαμενές· άλλοι την αφήνουν να ωριμάσει για λίγο σε δρύινα βαρέλια ή στις οινολάσπες, αποκτώντας βάθος, μέλι και μπαχαρικά. Σε πιο πειραματικές εκδοχές, με εκτεταμένη εκχύλιση, αποκτά τόνους τσαγιού και αποξηραμένων φρούτων.
Πάνω απ’ όλα, η Μαλαγουζιά είναι ευέλικτη: είτε ξηρή είτε γλυκιά, δείχνει πάντα τη μεσογειακή της ψυχή.
Τόποι και χαρακτήρας
Σήμερα η ποικιλία καλλιεργείται σε πολλές περιοχές της Ελλάδας. Η Μακεδονία και ιδιαίτερα η Επανομή παραμένουν ο πυρήνας της. Στην Ήπειρο, τα υψόμετρα χαρίζουν φινέτσα· στη Θεσσαλία, οι δροσεροί άνεμοι τονίζουν τα εσπεριδοειδή· ενώ στην Αττική και τον Πελοπόννησο εκφράζει πιο ώριμα και εξωτικά αρώματα. Καλλιεργείται επίσης στις Κυκλάδες και στα Δωδεκάνησα, όπως στην Πάρο και τη Ρόδο.
Η Μαλαγουζιά αντέχει τη ξηρασία και την έντονη ζέστη, απαιτεί όμως καλό αερισμό και στραγγερά εδάφη. Είναι, με λίγα λόγια, μια ποικιλία γεννημένη για το ελληνικό φως.
Ένα κρασί που μιλά τη γλώσσα της θάλασσας
Η Μαλαγουζιά είναι κρασί θαλασσινό και αρωματικό, ιδανικό με ψάρια στη σχάρα, θαλασσινά, λαδερά, φρέσκες σαλάτες και μυρωδικά. Οι πιο πλούσιες εκδοχές της συνοδεύουν άψογα λευκά κρέατα ή ελαφρώς πικάντικα πιάτα.
Είναι, τελικά, ένα κρασί που ενώνει το παλιό με το νέο — την παράδοση με τη σύγχρονη Ελλάδα, μέσα σε κάθε ποτήρι.
Μαλαγουζιά με λίγα λόγια
Η Μαλαγουζιά (Malagousia) είναι λευκή, αυτόχθονη ελληνική ποικιλία που σχεδόν χάθηκε τη δεκαετία του ’60. Ανακαλύφθηκε ξανά από τον καθηγητή Βασίλη Λογοθέτη και αναβίωσε χάρη στον Βαγγέλη Γεροβασιλείου.
Δίνει κρασιά αρωματικά και φρέσκα, με νότες γιασεμιού, ροδάκινου, βερίκοκου και εσπεριδοειδών.
Ανθεκτική στην ξηρασία, ευαίσθητη στις ασθένειες, ωριμάζει νωρίς και προσφέρει κρασιά ισορροπημένα, με λεπτή οξύτητα και μεταλλικότητα.
Καλλιεργείται κυρίως στη Μακεδονία, την Ήπειρο, τη Θεσσαλία, την Αττική και τον Πελοπόννησο, αλλά και σε νησιά όπως η Πάρος και η Ρόδος.