D
urante i miei viaggi in Grecia sono stata piacevolmente colpita dai vini ottenuti da questo vitigno: inizio questa rubrica sui vitigni di questa bellissima terra proprio con Kydonitsa, l’araba fenice.
Il vitigno Kydonitsa, conosciuto anche come Kidonitsa, è una delle gemme meno note ma più affascinanti del patrimonio viticolo greco.
Si tratta di un’uva bianca originaria del Peloponneso meridionale, con un legame particolarmente forte con la regione della Laconia e con la storica città-portuale di Monemvasia.
Il suo nome deriva dal termine greco kidoni, ovvero mela cotogna, frutto a cui il vino rimanda sia per profumo sia per freschezza aromatica.
La storia di Kydonitsa è un esempio di resilienza.
Dopo secoli di presenza nei vigneti locali, era quasi scomparsa, relegata a poche parcelle miste e destinata a un oblio silenzioso.
All’inizio del XXI secolo alcuni viticoltori visionari hanno scelto di recuperarla, comprendendo la sua unicità e il potenziale enologico.
Oggi è il simbolo della rinascita dei vitigni autoctoni della Laconia e della capacità dei produttori greci di valorizzare la propria identità.
Viene coltivato anche nella Nemea, con ottimi risultati.
Leggi anche:
Fokianó: la memoria rossa dell’Egeo
Dal punto di vista agronomico, il vitigno Kydonitsa si distingue per una buona resistenza alle malattie e per una maturazione medio-tardiva.
Non è diffusa su larga scala: rimane sempre una varietà di nicchia, coltivata soprattutto nei suoli ben drenati e soleggiati che guardano verso il mar Egeo, nelle zone collinari del Peloponneso sudorientale.
È impiegata in purezza per vini bianchi secchi oppure in blend, talvolta con la varietà Petroulianos. Inoltre, gioca un ruolo importante nella produzione del vino dolce a denominazione d’origine protetta Monemvassia-Malvasia, testimoniando un legame diretto con l’antica tradizione vinaria medievale della regione.
Il profilo organolettico è ciò che rende davvero speciale questo vitigno.
Nel calice il vino si presenta con un colore giallo brillante dai riflessi verdolini.
Al naso spiccano note di mela cotogna, agrumi freschi, fiori bianchi e frutta a polpa chiara, con accenni vegetali che ricordano le foglie di limone.
In bocca ha struttura e morbidezza, bilanciate da una vena acida croccante che prolunga il sorso e lascia un finale agrumato e persistente.
Si tratta di vini che esprimono freschezza e immediatezza, ma che nelle versioni meglio lavorate possono evolvere con eleganza nei primi cinque anni dalla vendemmia.
Oggi le etichette monovarietali di Kydonitsa sono ancora rare e provengono principalmente dalle zone vinicole del Peloponneso, ma il loro numero sta crescendo, insieme all’interesse di enologi e consumatori.
È un vino versatile negli abbinamenti, capace di esaltare piatti a base di pollame, insalate mediterranee, pesce bianco e formaggi sapidi.
La sua personalità aromatica lo rende anche un compagno ideale per la cucina greca più autentica, dove erbe fresche, agrumi e sapori marini dominano la tavola.
KYDONITSA IN BREVE:
– Il nome Kydonitsa deriva dal greco kidoni, cioè mela cotogna, frutto che ritroviamo nei profumi tipici dei suoi vini.
– Era quasi scomparso: per molto tempo era coltivato solo in vigne miste e rischiava l’estinzione. La sua rinascita è avvenuta soltanto nei primi anni 2000 grazie a pochi produttori coraggiosi della Laconia.
– È uno dei vitigni protagonisti della PDO Monemvassia-Malvasia, vino dolce che riprende le antiche rotte commerciali medievali dal porto di Monemvasia.
– Le bottiglie monovarietali di Kydonitsa sono ancora rare e preziose: chi ama scoprire vitigni autoctoni troverà in questo vino un autentico tesoro da collezionare.
– Nonostante sia poco conosciuto fuori dalla Grecia, è considerato una delle uve bianche più promettenti del Peloponneso e il suo potenziale qualitativo attira sempre più attenzione da parte di enologi e appassionati.
Da degustare per scoprire e capire il vitigno:
Kidonitsa 2024 (vino biodinamico) Mikrobiowinery, Gastouni
Kidonitsa 2024 Zacharias Winery, Nemea
Meranikta Kidonitsa Gofas Winery, Nemea
Orange Kidonitsa Gofas Winery, Nemea
Diaselo Kidonitsa Palivou Winery, Nemea
Kidonitsa Hatziemmanouil Winery, isola di Kos
The Grapes of Greece: Kydonitsa, the Phoenix Rising
During my travels through Greece, I was pleasantly surprised by the wines made from this distinctive grape. I chose to begin this series dedicated to the native varieties of this beautiful land with Kydonitsa, the “phoenix” of Greek viticulture.
The Kydonitsa grape—also known as Kidonitsa—is one of the lesser-known yet most fascinating gems of Greece’s wine heritage. It is a white grape native to the southern Peloponnese, deeply connected to the region of Laconia and the historic port city of Monemvasia. Its name comes from the Greek word kidoni, meaning quince, the fruit whose aromas and freshness are echoed in the wine itself.
The story of Kydonitsa is one of resilience. After centuries of presence in local vineyards, it had nearly vanished—confined to small mixed plantings and forgotten over time. In the early 21st century, a few visionary winegrowers decided to revive it, recognizing its uniqueness and enological potential. Today, it stands as a symbol of the rebirth of Laconia’s indigenous varieties and of the Greek producers’ ability to reclaim their identity. It is also cultivated successfully in Nemea, where it has shown remarkable results.
From an agronomic perspective, Kydonitsa is known for its good resistance to vine diseases and its medium-to-late ripening period. It is not widely planted and remains a niche variety, thriving mainly in the well-drained, sun-drenched soils of the southeastern Peloponnese, overlooking the Aegean Sea. The grape is vinified both as a single-varietal white wine and in blends—sometimes with Petroulianos—and also plays a key role in the production of the PDO Monemvassia–Malvasia, a sweet wine that revives the medieval winemaking tradition of the region.
What truly makes Kydonitsa special is its sensory profile. In the glass, it shows a bright yellow color with greenish highlights. On the nose, it reveals aromas of quince, fresh citrus, white flowers, and stone fruits, with subtle herbal notes reminiscent of lemon leaves. On the palate, it is full and rounded, balanced by a crisp acidity that stretches the finish and leaves a lingering citrus impression. These wines express freshness and immediacy, yet the best examples can age gracefully for up to five years after harvest.
Today, single-varietal Kydonitsa wines are still rare, mostly produced in the Peloponnesian wine regions, but their numbers are growing—along with the curiosity of winemakers and wine lovers. It is a versatile wine, perfect with poultry, Mediterranean salads, white fish, and savory cheeses. Its aromatic personality also makes it an ideal companion for traditional Greek cuisine, rich in herbs, citrus, and sea-inspired flavors.
KYDONITSA AT A GLANCE
– The name Kydonitsa comes from the Greek kidoni—quince—a fruit whose aroma is at the heart of its wines.
– It nearly disappeared: for decades it survived only in mixed vineyards, on the verge of extinction. Its revival began in the early 2000s thanks to a few courageous producers in Laconia.
– It is one of the key grapes in the PDO Monemvassia–Malvasia, a sweet wine inspired by the medieval trading routes of Monemvasia’s historic port.
– Single-varietal Kydonitsa bottles are still rare and precious—true collector’s wines for lovers of indigenous varieties.
– Though still little known outside Greece, it is now regarded as one of the most promising white grapes of the Peloponnese, attracting growing attention from winemakers and enthusiasts alike.
Wines to Taste to Discover the Variety
– Kidonitsa 2024 (Biodynamic) – MikroBio Winery, Gastouni
– Kidonitsa 2024 – Zacharias Winery, Nemea
– Meranikta Kidonitsa – Gofas Winery, Nemea
– Orange Kidonitsa – Gofas Winery, Nemea
– Diaselo Kidonitsa – Palivou Winery, Nemea
– Kidonitsa – Hatziemmanouil Winery, Island of Kos
Οι ποικιλίες της Ελλάδας: Κυδωνίτσα, ο φοίνικας που αναγεννήθηκε
Κατά τη διάρκεια των ταξιδιών μου στην Ελλάδα, εντυπωσιάστηκα ευχάριστα από τα κρασιά που προέρχονται από αυτή την ξεχωριστή ποικιλία. Ξεκινώ αυτή τη σειρά άρθρων για τις γηγενείς ποικιλίες της πανέμορφης αυτής χώρας με την Κυδωνίτσα, τον «φοίνικα» της ελληνικής αμπελουργίας.
Η Κυδωνίτσα, γνωστή και ως Kydonitsa, είναι ένα από τα λιγότερο γνωστά αλλά πιο συναρπαστικά διαμάντια της ελληνικής οινικής κληρονομιάς. Πρόκειται για λευκή ποικιλία που προέρχεται από το νότιο Πελοπόννησο, με ιδιαίτερο δεσμό με τη Λακωνία και το ιστορικό λιμάνι της Μονεμβασιάς. Το όνομά της προέρχεται από τη λέξη κυδώνι, το φρούτο που αποτυπώνεται τόσο στα αρώματα όσο και στη φρεσκάδα των κρασιών της.
Η ιστορία της Κυδωνίτσας είναι μια ιστορία αντοχής και αναγέννησης. Μετά από αιώνες παρουσίας στους τοπικούς αμπελώνες, είχε σχεδόν εξαφανιστεί, περιορισμένη σε λίγες μικτές φυτεύσεις και ξεχασμένη με τον χρόνο. Στις αρχές του 21ου αιώνα, μερικοί διορατικοί οινοποιοί αποφάσισαν να την αναβιώσουν, αναγνωρίζοντας τη μοναδικότητά της και το υψηλό οινικό της δυναμικό. Σήμερα αποτελεί σύμβολο της αναγέννησης των αυτόχθονων ποικιλιών της Λακωνίας και της ικανότητας των Ελλήνων παραγωγών να αναδεικνύουν την ταυτότητά τους. Η καλλιέργειά της έχει επεκταθεί και στη Νεμέα, όπου δίνει εξαιρετικά αποτελέσματα.
Από αμπελουργικής πλευράς, η Κυδωνίτσα ξεχωρίζει για την καλή ανθεκτικότητά της στις ασθένειες και για την μέση προς όψιμη ωρίμανσή της. Δεν καλλιεργείται ευρέως· παραμένει μια ποικιλία μικρής παραγωγής, που ευδοκιμεί κυρίως στα καλά στραγγιζόμενα και ηλιόλουστα εδάφη του νοτιοανατολικού Πελοποννήσου, κοντά στο Αιγαίο Πέλαγος. Οινοποιείται τόσο ως μονοποικιλιακό ξηρό λευκό κρασί, όσο και σε χαρμάνι, συχνά με την ποικιλία Πετρούλιανος. Επιπλέον, συμμετέχει καθοριστικά στην παραγωγή του ΠΟΠ Μονεμβασιά–Μαλβάζια, του γλυκού κρασιού που αναβιώνει τη μεσαιωνική παράδοση της περιοχής.
Αυτό που κάνει την Κυδωνίτσα πραγματικά ξεχωριστή είναι το αισθητηριακό της προφίλ. Στο ποτήρι παρουσιάζει λαμπερό κίτρινο χρώμα με πρασινωπές ανταύγειες. Στη μύτη αναδύει αρώματα κυδωνιού, εσπεριδοειδών, λευκών λουλουδιών και φρούτων με λευκή σάρκα, με διακριτικές νότες φύλλου λεμονιάς. Στο στόμα είναι γεμάτη, μαλακή και ισορροπημένη, με τραγανή οξύτητα που παρατείνει τη γεύση και αφήνει μια επίμονη, λεμονάτη επίγευση. Πρόκειται για κρασιά που εκφράζουν φρεσκάδα και αμεσότητα, αλλά τα καλύτερα δείγματα μπορούν να εξελιχθούν με χάρη τα πρώτα πέντε χρόνια μετά τον τρύγο.
Σήμερα τα μονοποικιλιακά κρασιά Κυδωνίτσας παραμένουν σπάνια, παράγονται κυρίως στον Πελοπόννησο, αλλά ο αριθμός τους αυξάνεται, όπως και το ενδιαφέρον οινολόγων και καταναλωτών. Είναι ένα κρασί πολυδιάστατο στις γαστρονομικές συνδυαστικές, που ταιριάζει ιδανικά με λευκά κρέατα, μεσογειακές σαλάτες, ψάρια και αλμυρά τυριά. Η αρωματική του προσωπικότητα το καθιστά επίσης ιδανικό συνοδό της αυθεντικής ελληνικής κουζίνας, όπου κυριαρχούν τα φρέσκα βότανα, τα εσπεριδοειδή και οι θαλασσινές γεύσεις.
Η ΚΥΔΩΝΙΤΣΑ ΜΕ ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ
– Το όνομα Κυδωνίτσα προέρχεται από τη λέξη κυδώνι, το φρούτο που χαρακτηρίζει τα αρώματα των κρασιών της.
– Είχε σχεδόν εξαφανιστεί: για δεκαετίες επιβίωνε μόνο σε μικτούς αμπελώνες. Η αναβίωσή της ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 2000, χάρη σε λίγους θαρραλέους παραγωγούς της Λακωνίας.
– Είναι μία από τις βασικές ποικιλίες της ΠΟΠ Μονεμβασιά–Μαλβάζια, του γλυκού κρασιού που αναβιώνει τις μεσαιωνικές εμπορικές διαδρομές του λιμανιού της Μονεμβασιάς.
– Τα μονοποικιλιακά κρασιά Κυδωνίτσας είναι ακόμη σπάνια και πολύτιμα· για τους φίλους των γηγενών ποικιλιών αποτελούν αληθινό θησαυρό.
– Αν και παραμένει σχετικά άγνωστη εκτός Ελλάδας, θεωρείται σήμερα μία από τις πιο υποσχόμενες λευκές ποικιλίες του Πελοποννήσου, προσελκύοντας ολοένα και περισσότερο το ενδιαφέρον οινολόγων και οινόφιλων.
Κρασιά για να γνωρίσετε την ποικιλία
– Kidonitsa 2024 (βιοδυναμικό) – MikroBio Winery, Γαστούνη
– Kidonitsa 2024 – Zacharias Winery, Νεμέα
– Meranikta Kidonitsa – Gofas Winery, Νεμέα
– Orange Kidonitsa – Gofas Winery, Νεμέα
– Diaselo Kidonitsa – Palivou Winery, Νεμέα
– Kidonitsa – Hatziemmanouil Winery, νησί της Κω