Il volto nascosto e affascinante della viticoltura greca
N
el vasto mosaico dei vitigni della Grecia, dove la biodiversità racconta storie di isole ventose, montagne aspre e antiche rotte del Mediterraneo orientale, esistono uve che ancora oggi vivono in una sorta di penombra, custodite da pochi vignaioli visionari.
Tra queste c’è il Rozaki, varietà tanto fragile quanto intrigante, capace — quando lavorata con sensibilità — di dare vini sottili, luminosi e sorprendentemente identitari.
Pur essendo legato genealogicamente alla Turchia (corrispondente al Çavuş Pembe), il Rozaki ha trovato in Grecia una sua nuova narrazione, soprattutto nei territori settentrionali come Kavala e nelle isole dell’Egeo, prima fra tutte Tinos, dove vigne ultracentenarie e rese minuscole stanno contribuendo alla rinascita di questa varietà quasi dimenticata.
Origine e storia: un ponte tra Mediterraneo orientale e Grecia
Il Rozaki appartiene alla grande famiglia dei vitigni da tavola del vicino Oriente.
Le indagini del DNA del 2018 hanno chiarito che deriva da un incrocio naturale tra Chaouch Blanc (Çavuş) × Pehlivan Kara, mentre alcune varietà moderne (come Mechta e Muskat Zhemchuzhnyi) ne rappresentano i discendenti diretti.
In Grecia, il vitigno ha assunto un’identità distinta, favorita da vigneti molto vecchi, spesso a piede franco, da terreni poveri e da un clima che ne esalta la delicatezza aromatica.
La sua presenza, seppur non ampia, è profondamente legata alla tradizione locale e alla testardaggine di pochi vignaioli che hanno scelto di dare voce a questo patrimonio.
Caratteristiche della varietà e sfide di vinificazione
Leggi anche:
Kydonitsa, l’araba fenice
Il grappolo del Rozaki è ampio e zuccherino, ma la sua buccia molto delicata rappresenta la principale sfida enologica: estrazione del succo, fermentazione e stabilizzazione richiedono grande attenzione per evitare ossidazioni e perdita di fragranza.
Le rese sono estremamente basse — 500–600 kg/ha in alcuni vigneti storici di Kavala — fattore che contribuisce al carattere dei vini ma limita fortemente la diffusione della varietà.
La vinificazione segue spesso protocolli “gentili”:
- pressature leggere
- fermentazioni spontanee
- nessuna aggiunta di coadiuvanti
- lunghi affinamenti sulle fecce fini
Il risultato è un profilo aromatico singolare, elegante e vulnerabile allo stesso tempo.
Profilo sensoriale: finezza, mineralità e tocchi speziati
Le interpretazioni finora prodotte condividono una matrice stilistica sorprendentemente coerente.
Il Rozaki offre:
- profumi di pesca bianca, albicocca, fiori di agrumi,
- note di ciliegia non completamente matura,
- punte speziate di pepe rosa,
- una tessitura gustativa delicata, talvolta leggermente oleosa,
- freschezza equilibrata e mineralità marcata,
- tocchi fenolici che donano struttura senza appesantire.
Non è un vino che punta sulla potenza: vive invece di sfumature, di una raffinata leggerezza che lo rende perfetto con piatti mediterranei semplici — pesci bianchi, paste cremose, carni bianche — e ideale come vino da curiosi ed esploratori.
Produttori che lo stanno riportando in vita
Tsikrikonis Winery – Kavala
È considerata la prima cantina ad aver imbottigliato un Rozaki varietale al mondo.
Le vigne, oltre i 60 anni, rendono meno di 600 kg/ha. La vinificazione è naturale, senza lieviti aggiunti, e l’affinamento avviene 6–8 mesi sulle fecce.
In versione “Anphora” il vino assume un carattere più ossidativo, con note di frutta cotta, fiori secchi, erbe e spezie.
Volacus Winery – Tinos
In un paesaggio di massi granitici (i celebri volakes), Michalis Kontizas ha scelto di esplorare questa varietà vinificando Rozaki da vigne ultra-centenarie non innestate.
Il risultato è un vino dal colore salmone chiarissimo, profumi di albicocca, fiori bianchi e una bocca sottile, fenolica, quasi croccante.
Domaine de Kalathas – Tinos
Progetto artigianale e radicale, che lavora su vitigni antichissimi. Rozaki viene cofermentato con Aspro Potamisi e Mavro Potamisi in tini d’acciaio, senza filtrazioni o chiarifiche, e con zero solforosa aggiunta. I vigneti arrivano a 140 anni di età.
Seitanidis Estate
La cuvée Grammeni Petra nasce da Rozaki coltivato in aree antiche della Grecia settentrionale vicino Kavala e racconta un profilo più contemporaneo, elegante, fresco.
Un vitigno fragile ma dal futuro interessante
Rozaki è lontano dalle mode e dai riflettori.
È un vitigno che richiede pazienza, mani esperte e una filosofia produttiva non industriale.
Ed è proprio questo che lo rende affascinante.
In un momento storico in cui il mondo del vino cerca identità, biodiversità e narrazioni autentiche, Rozaki ha tutte le carte per diventare una piccola gemma della viticoltura greca contemporanea.
Rozaki in breve
- Origine: Mediterraneo orientale; corrisponde al Çavuş Pembe turco, oggi radicato in alcune zone della Grecia (Kavala, Tinos).
- Sinonimi: Chaouch Rose, Damaskaya Rosa, Rasaki Pembe, Kirmizi Razaki, Uva Rosa di Sardegna.
- Genealogia: incrocio naturale Chaouch Blanc (Çavuş) × Pehlivan Kara (DNA 2018).
- Uso originario: uva da tavola; recentemente riscoperto per micro-vinificazioni artigianali.
- Caratteri principali: profumi di albicocca, fiori agrumati, pesca bianca, ciliegia non matura, pepe rosa; mineralità, freschezza, lieve oleosità, tocchi fenolici.
- Criticità: buccia fragile, resa bassissima, vinificazione complessa.
- Stile dei vini: delicati, sottili, floreali, minerali; rosati o bianchi con grande finezza.
- Terreni d’eccellenza: vigne molto vecchie, spesso a piede franco, su suoli sabbiosi o granitici dell’Egeo.
ROZAKI: THE HIDDEN AND FASCINATING FACE OF GREEK VITICULTURE
Within the vast mosaic of Greek grape varieties — a landscape shaped by windswept islands, rugged mountains and ancient Mediterranean trade routes — there are grapes that still live in a kind of half-light, protected by a handful of visionary growers. Among them lies Rozaki, a fragile and intriguing variety capable — when handled with sensitivity — of producing wines that are subtle, luminous and surprisingly expressive of place.
Although genealogically linked to Turkey (where it corresponds to Çavuş Pembe), Rozaki has found in Greece a new identity, especially in regions such as Kavala and on Aegean islands like Tinos, where ungrafted, century-old vineyards with extremely low yields are contributing to its quiet revival.
Origins and history: a bridge between the Eastern Mediterranean and Greece
Rozaki belongs to the large family of table grapes historically cultivated in the Near East. DNA research from 2018 shows that it derives from a natural crossing of Chaouch Blanc (Çavuş) × Pehlivan Kara, while some more recent varieties such as Mechta and Muskat Zhemchuzhnyi are among its direct descendants.
In Greece, the grape has taken on a distinct identity, shaped by old vineyards — often ungrafted — by poor, rocky soils, and by a climate that enhances its subtle aromatic profile. Its limited presence is closely tied to tradition and to the determination of a few growers committed to preserving these forgotten vines.
Varietal characteristics and winemaking challenges
Rozaki’s clusters are generous and sugar-rich, but its thin, delicate skins pose a significant technical challenge. Juice extraction, fermentation and stabilization must be handled with extreme care to avoid oxidation and loss of aromatic purity.
Yields are extremely low — often 500–600 kg/ha in historic vineyards of Kavala — which enhances quality but limits commercial viability.
Winemaking typically involves:
- gentle pressing
- spontaneous fermentations
- no added oenological products
- extended ageing on fine lees
The result is a wine that expresses delicacy, nuance and a kind of aromatic fragility rare in table-grape varieties.
Sensory profile: finesse, minerality and light spice
Wines made from Rozaki share a surprisingly coherent set of traits:
- aromas of white peach, apricot, citrus blossom,
- hints of under-ripe cherry,
- notes of pink pepper,
- a lightly oily texture,
- balanced freshness and pronounced minerality,
- gentle phenolic grip giving structure without heaviness.
It is not a powerful wine; it thrives on subtlety — ideal with Mediterranean dishes such as white fish, creamy pasta or delicate white meats. It is a wine for the curious, for those who love to explore the edges of the Greek vineyard.
Producers bringing Rozaki back to life
Tsikrikonis Winery – Kavala
The first winery to bottle a varietal Rozaki worldwide.
Old vines, extremely low yields (under 600 kg/ha), natural winemaking, indigenous yeasts and 6–8 months on the lees.
The “Anphora” version shows oxidative notes of dried herbs, apple compote, white cherries and spices.
Volacus Winery – Tinos
On the granite boulder fields known as volakes, Michalis Kontizas works with century-old ungrafted vines.
The wine shows a pale salmon colour, aromas of apricot and citrus flowers, and a delicate, slightly phenolic palate.
Domaine de Kalathas – Tinos
A natural, biodynamic project focusing on very old indigenous varieties. Rozaki is co-fermented with Aspro Potamisi and Mavro Potamisi, unfiltered, unfined and with zero added sulphur. Vineyards reach 140 years of age.
Seitanidis Estate
The Grammeni Petra cuvée is born from Rozaki grown in ancient soils of Northern Greece, producing an elegant and contemporary expression of the grape.
A fragile grape with a promising future
Rozaki is far from trends and headlines. It demands patience, technical skill and a minimally interventionist philosophy.
But this is precisely what makes it compelling.
In an era where authenticity, biodiversity and true terroir expression matter more than ever, Rozaki stands as a compelling symbol of the new Greek artisanal wine movement.
Rozaki in brief
- Origin: Eastern Mediterranean; corresponds to Turkish Çavuş Pembe but now rooted in parts of Greece (Kavala, Tinos).
- Synonyms: Chaouch Rose, Damaskaya Rosa, Rasaki Pembe, Kirmizi Razaki, Uva Rosa di Sardegna.
- Genetic origin: natural crossing Chaouch Blanc (Çavuş) × Pehlivan Kara (DNA 2018).
- Original use: table grape; revived today for small-scale artisanal winemaking.
- Main traits: aromas of apricot, citrus blossoms, white peach, under-ripe cherry, pink pepper; mineral, fresh, lightly oily with gentle phenolics.
- Challenges: fragile skin, extremely low yields, complex vinification.
- Wine style: delicate, floral, mineral; pale whites or light rosés of great finesse.
- Best terroirs: very old ungrafted vineyards on sandy or granitic soils of the Aegean.
ΡΟΖΑΚΙ: ΤΟ ΚΡΥΜΜΕΝΟ ΚΑΙ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥΡΓΙΑΣ
Στο μωσαϊκό των ελληνικών ποικιλιών — ένα τοπίο διαμορφωμένο από ανεμοδαρμένα νησιά, ορεινές πλαγιές και αρχαίες μεσογειακές διαδρομές — υπάρχουν σταφύλια που ζουν ακόμη στη σκιά, προστατευμένα από λίγους οραματιστές αμπελουργούς. Ανάμεσά τους βρίσκεται το Ροζάκι, μια εύθραυστη αλλά συναρπαστική ποικιλία, ικανή — όταν καλλιεργείται και οινοποιείται με ευαισθησία — να δώσει κρασιά λεπτά, φωτεινά και απρόσμενα εκφραστικά.
Παρότι συνδέεται γενετικά με την Τουρκία (όπου αντιστοιχεί στο Çavuş Pembe), το Ροζάκι απέκτησε στην Ελλάδα μια νέα ταυτότητα, κυρίως στην περιοχή της Καβάλας και στα νησιά του Αιγαίου, όπως η Τήνος, όπου υπέργερες και αυτόρριζες αμπελώνες με εξαιρετικά χαμηλές αποδόσεις συμβάλλουν στη σύγχρονη αναβίωσή του.
Προέλευση και ιστορία: μια γέφυρα ανάμεσα στην Ανατολική Μεσόγειο και την Ελλάδα
Το Ροζάκι ανήκει στη μεγάλη οικογένεια των επιτραπέζιων ποικιλιών της Εγγύς Ανατολής.
Έρευνες DNA (2018) έδειξαν ότι προέρχεται από φυσική διασταύρωση των Chaouch Blanc (Çavuş) × Pehlivan Kara, με ποικιλίες όπως η Mechta και η Muskat Zhemchuzhnyi να αποτελούν άμεσους απογόνους του.
Στην Ελλάδα, η ποικιλία απέκτησε ξεχωριστό χαρακτήρα χάρη στους παλαιούς, συχνά αυτόρριζους αμπελώνες, τα φτωχά εδάφη και το κλίμα που αναδεικνύει τον λεπτό αρωματικό της χαρακτήρα. Η περιορισμένη της παρουσία συνδέεται με την τοπική παράδοση και με την επιμονή λίγων παραγωγών να διατηρήσουν ζωντανή αυτή την ιδιαίτερη κληρονομιά.
Αμπελογραφικά χαρακτηριστικά και προκλήσεις οινοποίησης
Το Ροζάκι έχει γενναιόδωρα σταφύλια, αλλά η λεπτή και ευαίσθητη φλούδα του αποτελεί βασική οινολογική πρόκληση.
Η έκθλιψη, η ζύμωση και η σταθεροποίηση πρέπει να γίνονται με ιδιαίτερη προσοχή ώστε να αποφευχθούν οξειδώσεις και απώλειες αρωμάτων.
Οι αποδόσεις είναι εξαιρετικά χαμηλές — συχνά 500–600 kg/ha σε ιστορικούς αμπελώνες της Καβάλας — κάτι που ενισχύει την ποιότητα αλλά περιορίζει τη διάδοση της ποικιλίας.
Η οινοποίηση συνήθως περιλαμβάνει:
- απαλή πίεση
- αυτόχθονες ζύμες
- ελάχιστη παρέμβαση
- παραμονή στις λεπτές οινολάσπες
Έτσι προκύπτουν κρασιά ευγενικά, λεπτοφυή και με μοναδική καθαρότητα.
Αισθητικό προφίλ: λεπτότητα, ορυκτότητα και διακριτική πικάντικη νότα
Οι μέχρι τώρα εμφιαλώσεις παρουσιάζουν κοινά στοιχεία:
- αρώματα λευκόσαρκου ροδάκινου, βερύκοκου, ανθών εσπεριδοειδών,
- νότες άγουρου κερασιού,
- διακριτικό ροζ πιπέρι,
- ελαφρά λιπαρή υφή,
- ισορροπημένη οξύτητα και έντονη ορυκτότητα,
- απαλό φαινολικό άγγιγμα.
Δεν είναι κρασί δύναμης, αλλά κρασί λεπτών αποχρώσεων, ιδανικό για λευκά κρεατικά, ψάρια, ζυμαρικά με κρέμα και μεσογειακές γεύσεις.
Παραγωγοί που επαναφέρουν το Ροζάκι
Tsikrikonis Winery – Καβάλα
Η πρώτη οινοποιία παγκοσμίως που εμφιάλωσε μονοποικιλιακό Ροζάκι.
Πολύ χαμηλές αποδόσεις, φυσικές ζυμώσεις, 6–8 μήνες στις οινολάσπες.
Η έκδοση Anphora παρουσιάζει οξειδωτικό χαρακτήρα, βότανα, μπαχαρικά και αποξηραμένα φρούτα.
Volacus Winery – Τήνος
Αυτόρριζοι, αιωνόβιοι αμπελώνες σε γρανιτικούς όγκους (volakes).
Ροζέ κρασί με απαλό σομόν χρώμα, βερύκοκο, άνθη εσπεριδοειδών και διακριτική φαινολική δομή.
Domaine de Kalathas – Τήνος
Φυσική οινοποίηση, συν-ζύμωση με Ασπροποταμίσι και Μαυροποταμίσι, χωρίς θείωση.
Αμπελώνες μέχρι 140 ετών.
Seitanidis Estate
Το Grammeni Petra εκφράζει το Ροζάκι μέσα από αρχαία εδάφη της Βόρειας Ελλάδας, με κομψότητα και μοντέρνα προσέγγιση.
Μια εύθραυστη ποικιλία με ενδιαφέρον μέλλον
Το Ροζάκι δεν ανήκει στις εμπορικές ποικιλίες. Χρειάζεται υπομονή, δεξιοτεχνία και ελάχιστη οινολογική παρέμβαση.
Και αυτό ακριβώς το κάνει γοητευτικό.
Σε μια εποχή όπου η αυθεντικότητα, η βιοποικιλότητα και η καθαρή έκφραση του τόπου αποκτούν μεγαλύτερη αξία, το Ροζάκι μπορεί να γίνει σύμβολο της νέας, artisanal ελληνικής οινοποιίας.
Το Ροζάκι με λίγα λόγια
- Προέλευση: Ανατολική Μεσόγειος· αντιστοιχεί στο τουρκικό Çavuş Pembe, πλέον με παρουσία σε Καβάλα και Τήνο.
- Συνώνυμα: Chaouch Rose, Damaskaya Rosa, Rasaki Pembe, Kirmizi Razaki, Uva Rosa di Sardegna.
- Γενετική ταυτότητα: φυσική διασταύρωση Chaouch Blanc (Çavuş) × Pehlivan Kara (DNA 2018).
- Αρχική χρήση: επιτραπέζια ποικιλία· σήμερα αναβιώνει σε μικρές οινοποιήσεις.
- Βασικά στοιχεία: βερύκοκο, άνθη εσπεριδοειδών, λευκό ροδάκινο, άγουρο κεράσι, ροζ πιπέρι· ορυκτότητα, φρεσκάδα, ελαφρά λιπαρή υφή.
- Δυσκολίες: πολύ λεπτή φλούδα, χαμηλές αποδόσεις, απαιτητική οινοποίηση.
- Στυλ κρασιού: φίνα, αρωματικά, ορυκτά κρασιά· λευκά ή απαλόχρωμα ροζέ.
- Ιδανικά terroirs: υπέργεροι, αυτόρριζοι αμπελώνες σε αμμώδη ή γρανιτικά εδάφη του Αιγαίου.